U Međuopštinskom istorijskom arhivu u Čačku, 27. novembra 2025. godine, svečano je otvorena izložba „Srpsko vojničko groblje u Alžiru“, autora Marka Jelića, predsednika Društva prijatelja Alžira. Izložbu su zajednički priredili Društvo prijatelja Alžira i Međuopštinski istorijski arhiv Čačak.
Prisutne je pozdravila direktorka Arhiva, Lela Pavlović, dok je autor izložbe Marko Jelić predstavio postavku i izložbenu građu. Izložbu je svečano otvorio ambasador Narodne Demokratske Republike Alžir u Republici Srbiji, Njegova ekselencija Fatah Mahraz.
Govoreći o značaju izložbe, Jelić je istakao da Srpsko vojničko groblje u Alžiru predstavlja snažan simbol stradanja i herojstva srpskog naroda, koji je nakon albanske golgote i oporavka na Krfu i Vidu utočište pronašao i na severu Afrike. On je podsetio da se o groblju danas posvećeno stara Sofijan Bendešiš, kao i da svaki njegov obilazak budi duboka osećanja poštovanja i tuge.
Autor je naglasio i da Srbija i Alžir neguju prijateljske odnose duže od šest decenija, istakavši da Alžir zauzima važno mesto među spoljnopolitičkim i ekonomskim partnerima Srbije u Africi. Posebno mesto u zajedničkom istorijskom nasleđu zauzima Srpsko vojničko groblje u opštini Deli Ibrahim u Alžiru, gde su sahranjena 324 srpska vojnika.
Na izložbi je predstavljena bogata dokumentarna građa o ovom memorijalnom kompleksu – fotografije, arhivska dokumenta, spiskovi sahranjenih, kao i izveštaji vojnih sveštenika iz arhive Srpske pravoslavne crkve. Posebnu vrednost imaju retke fotografije srpskih vojnika sa lokalnim stanovništvom, kao i prikazi Srpske pravoslavne crkve u Alžiru. Postavka obuhvata ukupno 40 panoa.
Ambasador Mahraz istakao je da izložba ima za cilj da oda počast srpskim vojnicima koji su stradali za slobodu svoje otadžbine i čiji posmrtni ostaci počivaju u Alžiru. On je naglasio da izložba čuva sećanje na zajedničku istoriju dva naroda, posebno na sudbinu 324 srpska vojnika sahranjena u Alžiru.
Posebno je ukazao na značaj rada snimatelja i fotografa Stevana Labudovića, velikog prijatelja Alžira, koji je imao ključnu ulogu u tome da Srpsko vojničko groblje u Deli Ibrahimu bude prepoznato u Srbiji i uvršteno među važna mesta nacionalnog sećanja.
Svečanom otvaranju prisustvovali su Zoran Antić, državni sekretar u Ministarstvu za rad, zapošljavanje, boračka i socijalna pitanja, Vladan Milić, zamenik gradonačelnika Čačka, Rajko Baralić, zamenik predsednika Skupštine grada Čačka, Marjana Petronijević, pomoćnica gradonačelnika za zaštitu životne sredine, Željko Marković, direktor Istorijskog arhiva Užice i član Nacionalnog saveta za kulturu, kao i predstavnici boračkih organizacija i brojni građani.
Izložba će biti otvorena za posetioce radnim danima do 15. juna 2026. godine.
Govor ambasadora Mahraza
„Gospodine Zorane Antiću, državni sekretaru Ministarstva za rad, zapošljavanje, boračka i socijalna pitanja,
Gospođo Lela Pavlovic, direktorko Međuopštinskog istorijskog arhiva Čačka;
Gospodine Vladane Miliću, zemeniče gradonačelnika Čačka;
Gospodine Marko Jeliću, predsedniče Društva prijatelja Alžira autore izložbe;
Gospodine Sofijan Bendešiš, čuvaru Srpskog vojničkog groblja u Alžiru;
Poštovani potomci ratnika;
Dragi prijatelji.
Dozvolite mi da se, pre svega, zahvalim gospođi Pavlović što je ugostila ovu značajnu izložbu i da gradu Čačku čestitam praznik.
Želim, takođe, da se zahvalim gospodinu Marku Jeliću na njegovom velikom kreativnom, materijalnom i tehničkom trudu na uspešnoj postavci ove izložbe kao i na njegovoj iskrenoj posvećenosti svemu što zbližava alžirski i srpski narod, dva naroda koja povezuje duga istorija prijateljstva i solidarnosti.
Dozvolite mi, takođe, da poželim dobrodošlicu gospodinu Sofijanu Bendešišu, ovde prisutnim sa nama, koji pripada sada već drugoj generaciji čuvara Srpskog vojničkog groblja u kvartu Deli Ibrahim grada Alžira.
Ova izložba fotografija, dokumenata i druge građe ima, pre svega, za cilj odavanje počasti srpskim vojnicima koji su pali za slobodu Srbije i čiji zemni ostaci počivaju na alžirskom tlu.
Osmišljena je tako da se prenese sećanje na istorijski događaj koji naša dva naroda dele, a prevashodno da se zabeleži herojska priča o 324 srpska borca koji su evakuisani u bolnice u Alžiru radi lečenja i koji su sahranjeni u mojoj zemlji.
Još jedno svedočanstvo o toj zajedničkoj sudbini koje često zaboravljamo je ono o učešću Alžiraca u Prvom svetskom ratu, koji su se uprkos prisilnoj regrutaciji od strane kolonijalne vlasti, časno i hrabro borili rame uz rame sa svojom srpskom braćom po oružju i položili svoje živote u tom užasnom sukobu.
Poput njihovih srpskih saboraca koji počivaju u Alžiru, pojedini Alžirci su pronašli svoj večni mir u srpskoj zemlji, u Beogradu i u nekim drugim mestima.
Slike grobova srpskih vojnika u Ažiru i grobovi alžirskih boraca u Srbiji su i simbol prijateljstva između naše dve zemlje, prijateljstva na čijem učvršćivanju postojano i neumorno radi Društvo prijatelja Alžira. Ovom prilikom im još jedanput zahvaljujem na trudu da sačuvaju naše zajedničko pamćenje.
Ne mogu da zaključim ovo kratko obraćanje a da ne iskažem svoje najdublje poštovanje ovde prisutnim potomcima devetorice srpskih ratnika iz okoline Čačka, koji su se 1984, kada su imali između 88 i 96 godina, uputili na nesvakidašnje komemorativno putovanje, posetivši groblje u Deli Ibrahimu.
Njihovo hodočašće na više grobalja srpskih ratnika u inostranstvu, podržale su gradske vlasti i čačanska boračka udruženja.
Slava im! Hvala.“
Fotografije: Grad Čačak / Ambasada Alžira
https://www.caglas.rs/izlozba-srpsko-vojnicko-groblje-u-alziru/
